Diễn đàn Phát triển Khu công nghiệp Việt Nam 2026 đã cho thấy một sự đồng thuận rõ nét: khi lợi thế chi phí dần thu hẹp, năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp sẽ được quyết định bởi chất lượng hệ sinh thái, tốc độ triển khai và nguồn nhân lực.

Trong tháng 7 vừa qua, tại Hải Phòng, Diễn đàn Phát triển Khu công nghiệp Việt Nam 2026 (Vietnam Industrial Park Summit 2026) diễn ra dưới sự bảo trợ chuyên môn của Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và doanh nghiệp phát triển khu công nghiệp để cùng thảo luận về những động lực tăng trưởng mới của công nghiệp Việt Nam.

Dù tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, các diễn giả đều cùng chung một nhận định: mô hình cạnh tranh của khu công nghiệp Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới.

Theo ông Trương Minh, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), cuộc cạnh tranh thu hút FDI hiện nay không còn chủ yếu dựa vào ưu đãi hay chi phí sản xuất, mà chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng của hệ sinh thái đầu tư. Điều đó đòi hỏi khu công nghiệp không chỉ có quỹ đất và hạ tầng kỹ thuật, mà phải tích hợp logistics, năng lượng sạch, hạ tầng số, nguồn nhân lực và các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng mục tiêu của Việt Nam cũng đang chuyển trọng tâm từ thu hút FDI theo số lượng sang thu hút FDI chất lượng cao - những dự án có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và khả năng lan tỏa tới nền kinh tế trong nước. Muốn làm được điều đó, khu công nghiệp cần được phát triển như một hệ sinh thái thay vì chỉ là không gian sản xuất.

KHI CHI PHÍ KHÔNG CÒN LÀ LỢI THẾ DUY NHẤT

Những chuyển dịch này cũng phản ánh đúng những gì IDICO quan sát được trong quá trình đồng hành cùng các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Trong tham luận thuộc chuyên đề về "Xúc tiến đầu tư FDI và khơi thông nguồn vốn phát triển khu công nghiệp", đại diện IDICO cho biết các cuộc trao đổi với doanh nghiệp FDI hiện nay không chỉ tập trung vào giá thuê đất hay chi phí lao động như trước.

"Chi phí có thể giúp Việt Nam được lựa chọn. Tuy nhiên, chính những giá trị phi chi phí mới khiến các doanh nghiệp FDI gắn bó lâu dài và lựa chọn Việt Nam là điểm đến đầu tư."

Theo IDICO, các doanh nghiệp FDI quan tâm nhiều hơn đến khả năng kết nối logistics, tiến độ triển khai dự án, chất lượng hạ tầng kỹ thuật, nguồn năng lượng ổn định, hệ sinh thái dịch vụ và đặc biệt là khả năng bảo đảm nguồn nhân lực khi nhà máy đi vào hoạt động.

BA NỀN TẢNG TẠO NÊN NỘI LỰC CỦA KHU CÔNG NGHIỆP

Từ kinh nghiệm phát triển và vận hành 14 khu công nghiệp trên cả nước, IDICO cho rằng năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp trong giai đoạn mới được hình thành từ ba nền tảng cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực vận hành.

Một khu công nghiệp hiện đại không chỉ cung cấp quỹ đất sạch mà phải bảo đảm toàn bộ hệ sinh thái phục vụ hoạt động sản xuất, từ hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, xử lý môi trường đến các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Giá trị của khu công nghiệp vì thế không còn được đo bằng diện tích đất, mà bằng khả năng giúp doanh nghiệp vận hành ổn định và phát triển lâu dài.

Thứ hai là tốc độ triển khai dự án.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, thời gian đưa nhà máy vào hoạt động ngày càng trở thành lợi thế quan trọng. Theo IDICO, việc cải cách thủ tục đầu tư, tăng cường phân cấp cho chủ đầu tư hạ tầng và phát triển mô hình nhà xưởng, nhà kho xây sẵn sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian đưa dự án vào vận hành.

Thứ ba là nguồn nhân lực.

Nếu hạ tầng là điều kiện để thu hút đầu tư, thì con người là yếu tố quyết định khả năng giữ chân doanh nghiệp.  

Quan điểm này cũng được ông Trần Vân Nam, Phó Chủ tịch Liên minh Bán dẫn Việt Nam, chia sẻ tại diễn đàn khi cho rằng nguồn nhân lực chất lượng cao chính là "hạ tầng mềm" của nền kinh tế. Địa phương hay khu công nghiệp nào chuẩn bị tốt hệ sinh thái nhân lực sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc cạnh tranh thu hút các ngành công nghệ cao.

Từ thực tiễn làm việc với các doanh nghiệp FDI, IDICO cho rằng bài toán hiện nay không phải là thiếu lao động, mà là thiếu lao động có kỹ năng phù hợp. Vì vậy, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và chính quyền địa phương để xây dựng mô hình đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường, giúp doanh nghiệp có thể tuyển dụng và đưa nhà máy vào vận hành ngay khi dự án hoàn thành.

TỪ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG ĐẾN PHÁT TRIỂN HỆ SINH THÁI

Một điểm đáng chú ý trong tham luận của IDICO là quá trình chuyển đổi từ mô hình phát triển khu công nghiệp truyền thống sang mô hình phát triển hệ sinh thái công nghiệp.

Theo đó, IDICO phát triển đồng thời bốn trụ cột gồm bất động sản công nghiệp, năng lượng, dịch vụ khu công nghiệp và nhà ở - đô thị nhằm tạo nên một hệ sinh thái đồng bộ phục vụ hoạt động sản xuất, vận hành và đời sống của chuyên gia và người lao động.  

Song song với việc mở rộng quỹ đất công nghiệp, IDICO cũng đầu tư phát triển nhà xưởng và nhà kho xây sẵn, nghiên cứu các mô hình khu công nghiệp sinh thái và thúc đẩy các giải pháp vận hành theo hướng thông minh, bền vững.

Từ thực tiễn hoạt động, doanh nghiệp cũng kiến nghị tiếp tục cải cách thủ tục đầu tư, mở rộng phân cấp cho các chủ đầu tư hạ tầng đủ năng lực, đồng thời xây dựng cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển nguồn nhân lực phục vụ thu hút FDI.

TƯƠNG LAI CỦA KHU CÔNG NGHIỆP SẼ ĐƯỢC ĐO BẰNG GIÁ TRỊ TẠO RA

Khép lại diễn đàn là sự thống nhất về một hướng đi mới: năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp Việt Nam sẽ không còn được quyết định chủ yếu bởi mức giá thuê, mà bởi khả năng kiến tạo một hệ sinh thái đồng bộ - nơi hạ tầng, dịch vụ, nguồn nhân lực và môi trường đầu tư cùng tạo ra giá trị dài hạn cho doanh nghiệp.

Với hơn 25 năm kinh nghiệm phát triển và vận hành 14 khu công nghiệp trên cả nước, IDICO đang từng bước hiện thực hóa cách tiếp cận này thông qua chiến lược xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ và phát triển các khu công nghiệp thế hệ mới, hướng tới đồng hành cùng mục tiêu nâng cao chất lượng dòng vốn FDI và năng lực cạnh tranh công nghiệp của Việt Nam.